યોગની પ્રેક્ટિસ માત્ર શારીરિક જ નહીં પરંતુ માનસિક રીતે પણ સ્વસ્થ રહેવામાં મદદ કરે છે. યોગ શરીરથી હાનિકારક ઝેર દૂર કરે છે, રક્ત પરિભ્રમણ સુધારે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારી છે. તે શારીરિક બીમારીઓ અને ત્વચાની સમસ્યાઓથી દૂર રહેવામાં મદદરૂપ છે.
1. બાલાસન
બાલાસન, જેને “ચિલ્ડ પોઝ” (Child’s Pose) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, યોગની એક આરામદાયક અને શાંત કરતી આસન છે. આ આસન શરીર અને મનને શાંતિ અને આરામ આપવા માટે ખૂબ ઉપયોગી છે. આને યોગ્ય રીતે કરવા માટે પગલાં નીચે આપેલા છે:

- શરૂઆત: સૌથી પહેલાં, તમારા ઘૂંટણોને વાળીને જમીન પર બેસો. તમારા પગો થોડા વચ્ચે રાખો અને તમારા કૂદળોને પૃથ્વી પર મુકેલા હોવા જોઈએ.
- હિપ્સને નીચે રાખો: તમારા હિપ્સને તમારા પગ પર રાખો. તમારા પેટ અને છાતીને છુટો રાખી અને ધીમે ધીમે આગળ વળવું શરૂ કરો.
- માથા જમીન પર રાખો: ધીમે ધીમે તમારા માથાને જમીન પર મૂકીને તેને સંપૂર્ણ રીતે ઠંડું અને આરામદાયક બનાવો.
- છાતી અને જાંઘ: તમારી છાતી અને પેટે તમારી જાંઘ પર પાતળા અને આરામથી અટકી રહેવું જોઈએ.
- હાથની સ્થિતિ: તમારા બંને હાથ તમારા માથાની સામે આગળ સીધા રાખો. જો તમે વધુ આરામદાયક અનુભવો, તો તમારા હાથ તમારા શરીરના આગળ ખૂણાના નજીક પણ મૂકી શકો છો.
- મુદ્રામાં રહો: થોડીક સેકન્ડ અથવા મિનિટો માટે આ સ્થિતિમાં રહો. આ મુદ્રા તમને વધુ આરામ અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મદદરૂપ થાય છે.
- આસન છોડવું: અંતે, આ મુદ્રામાંથી ધીમે ધીમે પાછા ઊભા થાઓ.
બાલાસન યોગાસન પીઠ, માથા અને ગળાને આરામ આપે છે અને શ્વાસને સરળ કરે છે. આ આસન એ mental relaxation અને લવચીકતા માટે શ્રેષ્ઠ છે.
2.હલાસન
હલાસન યોગાસન, જેને “પ્લાઉ પોઝ” પણ કહેવાય છે, એ પીઠના વિસ્તાર અને લવચીકતા વધારવા માટે ખૂબ જ લાભદાયક છે. આ આસનના સદ્ધરે કરવા માટે પગલાં નીચે મુજબ છે:

- શરૂઆત: આ આસનનું આરંભ સીધા સૂઈને કરો. તમારી પીઠ પર સૂઈ જાઓ અને તમારા શરીર સાથે હાથ રક્ષી રહો.
- હાથ અને પગની સ્થિતિ: તમારા પગોને સીધા રાખો અને તમારી હથેળીઓને પૃથ્વી પર રાખો, જેથી જમણ અને ડાબી હથેળી તમારા શરીરના નજીક હોય.
- પગ ઉંચકવા: ધીમે ધીમે તમારા પગોને ઊંચા કરીને માથાની તરફ વાળો. જ્યારે તમારા પગ માથાની પાછળ પહોંચી જાય, ત્યારે તમારા પગ પૃથ્વી સાથે આગળની દિશામાં સપાટી પર હોવા જોઈએ.
- હાથથી પીઠને ટેકો આપવો: જ્યારે તમારા પગ માથાની પાછળ પહોંચે, ત્યારે તમારાં હાથ પર આધાર રાખીને તમારું પીઠ અને ખભા ટેકવાનું શરૂ કરો. તમારા પગો પૃથ્વી પર એકીકૃત રીતે હોવા જોઈએ.
- વિશ્વસનીય પોઝ: આ સ્થિતિમાં થોડી સેકન્ડ સુધી રહેવું, તમારું શ્વાસ ધીમે અને ગાઢ રાખવો. તમારા શરીરની અંદર પ્રવાહી ખચકો આવે તો આ મુદ્રા છોડો.
- આસન છોડવું: ધીમે ધીમે તમારા પગોને નીચે લાવીને પાછા સમાન સ્થિતિમાં જાઓ.
આ આસન પીઠ, માથા અને પગના લવચીકતા માટે શ્રેષ્ઠ છે, પરંતુ જો કોઈને ગળા અથવા પીઠની સમસ્યા હોય, તો આ આસનને સાવચેતી સાથે કરો.
3. સર્વાંગાસન
સર્વાંગાસન, જેને “શોલ્ડર પોઝ” (Shoulder Stand) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, યોગની એક પ્રભાવશાળી આસન છે જે પીઠના વિસ્તારો અને ખભાની લવચીકતા માટે લાભદાયક છે. આ આસનને યોગ્ય રીતે કરવા માટે નીચે આપેલા પગલાંનું અનુસરણ કરો:

- શરૂઆત: પીઠ પર સૂઈ જાઓ, તમારા પગ સીધા અને આરામદાયક રાખો. તમારા હાથ તમારા શરીર બાજુમાં મુકેલા હોવા જોઈએ.
- પગ ઉંચકવા: ધીમે ધીમે તમારા પગને ફ્લોરમાંથી ઉપાડો. પહેલા તમારા પગોને સીધા ઉપાડી ને, પછી તમારા પેલ્વિક વિસ્તારમાંથી પણ પૃથ્વીમાંથી ઊપર તરફ દોરી જાઓ.
- પીઠ પર હાથનો આધાર: જ્યારે તમારે પગ અને પેલ્વિક વિસ્તાર ઉપાડો, ત્યારે તમારાં હાથ તમારી પીઠ પર ટેકો આપવા માટે રાખો. આ તમારા શરીરનો સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.
- હાથ અને પગની સ્થિતિ: તમારા પગોને સીધા અને તંગ રાખો. તમારા પગોને નીચે દૃષ્ટિમાં રાખતા, તમે તમારા પીઠ અને ખભાનો આધાર વધુ મજબૂત બનાવશો.
- આસનનો સમય: થોડીક સેકન્ડ માટે આ સ્થિતિમાં રહો. તમારા ઘ્વારા શરીરના અન્ય ભાગોની આરામદાયક સ્થિતિ માટે ધ્યાન રાખો.
- આસન છોડવું: સરવાંગાસનમાંથી ગુરુત્વાકર્ષણને સહારો આપતી રીતે પરત જવા માટે તમારા પગો ધીમે ધીમે નીચે કરો. તમારા હાથ પર આધાર રાખી ને, તેને સારી રીતે છોડો.
આ આસન પીઠ, ગળા અને ખભા માટે ફાયદે છે, પરંતુ જો કોઈને ગળા અથવા પીઠની સમસ્યાઓ હોય, તો આ આસન પહેલા નફાની સલાહ લેવી જોઈએ.
4.ચક્રાસન
ચક્રાસન, જેને “ડોઝન પોઝ” (Wheel Pose) અથવા “વ્હીલ પોઝ” (Wheel Pose) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, એ એક શક્તિશાળી યોગાસન છે જે શરીરને લવચીકતા અને શક્તિ આપે છે. આ આસન પીઠ, કમર અને છાતીને વિસ્તારવામાં ખૂબ લાભદાયક છે. આ આસનને યોગ્ય રીતે કરવા માટે પગલાં નીચે આપેલા છે:

- શરૂઆત: સ્નાન સાદડી (કમ્બલ અથવા યોગ મેટ) પર પીઠ પર સુઈ જાઓ. તમારા પગોને પીઠની બાજુમાં રખો, અને પગો થોડી દૂરી પર ખોલો.
- પગોને વાળવું: ધીમે ધીમે તમારા ઘૂંટણોને વાળો, જેથી તમારા પગો તમારા ઘૂંટણ તરફ વળે. તમારા પગો સાદડી પર જ રહેવા જોઈએ.
- હાથની સ્થિતિ: તમારા ખભાના નજીક બંને હાથ રાખો અને તમારી હથેળીઓ જમીન પર મુકીને આરામ આપો. તમારી હથેળીઓ તમારા પગોની દિશામાં હોવી જોઈએ.
- શ્વાસ લેતા સમયે ઊંચું થવું: ગાઢ અને ઊંઘતાં શ્વાસ સાથે, ધીમે ધીમે તમારા શરીરના ઉપરના ભાગને ઉપાડો. તમારું માથું સાદડી પર રહેવું જોઈએ.
- પૂરી સ્થીતિમાં જવું: હવે, જ્યારે તમારું શરીર ઉપર વધે છે, તમારું માથું પણ ધીમે ધીમે જમીનથી ઊંચું કરો, અને તમારા પગ, હાથ અને કમર પર વધુ ખેંચાણ અનુભવાવું જોઈએ.
- આસનમાં રહો: થોડીક સેકન્ડ માટે આ સ્થિતિમાં રહો. તમારા શરીરને ખેંચાવવું અને સ્નાયુઓના લવચીકતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
- આસન છોડવું: શ્વાસ છોડતાં, ધીમે ધીમે તમારા શરીર અને માથાને નીચે લાવવાનો પ્રયોગ કરો. તમારા પગ અને હાથને કમળ પર રાખો અને પોતાની મૂળ સ્થિતિમાં પાછા આવી જાઓ.
- આસન પુનરાવૃત્તિ: આ આસનને બે વાર પુનરાવર્તિત કરો, પરંતુ પહેલા દરેક વખતે સંપૂર્ણ આરામ પ્રદાન કરવા માટે થોડું વિરામ લો.
ચક્રાસન પીઠ, છાતી અને કમર માટે ઉત્તમ છે. પરંતુ જો કોઈને ગળાના અથવા પીઠના રોગો હોય, તો આ આસન તેવા લોકો માટે સાવચેત રીતે કરવું જોઈએ.
5. તાડાસન
તાડાસન, જેને “Mountain pose” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, એ યોગની એક સરળ પરંતુ શક્તિશાળી આસન છે, જે શરીર માટે તાલમેલ અને સંતુલન પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે. આ આસન પીઠ અને કમરની લાગણીશીલતા માટે શ્રેષ્ઠ છે. આ આસનને યોગ્ય રીતે કરવા માટે નીચે આપેલા પગલાં અનુસરો:

- શરૂઆત: તમારા પગોને એકસાથે જોડી એકદમ સીધા ઊભા રહો. તમારા શરીરને આરામદાયક અને સીધા રાખો, પેટ અને છાતીને આગળ રાખો.
- શ્વાસ લેવું: ઊંડો શ્વાસ લો અને તમારી ઓછી દિશામાં વધુ સંકલિત રહો.
- ઘૂંટણ વાળવું: હવે તમારા એક પગના ઘૂંટણને ધીમે ધીમે બીજા પગ તરફ વાળો. બંને પગ પર તમારું વજન સંતુલિત રાખો.
- હાથની સ્થિતિ: તમારી આજુબાજુના હાથને ઉપર લાવવાનો પ્રયોગ કરો. તમારું ધ્યાન આ સમયે દૃષ્ટિમાં રાખો, જ્યારે તમે બંને હાથ સાથે નમસ્કારના મુદ્રામાં આગળ વધી રહ્યા છો.
- સ્થિતિમાં રહીને આરામ કરવું: થોડીક સેકન્ડ માટે આ સ્થિતિમાં રહીને તમારી આસપાસના વિસ્તારોને વધુ સંતુલિત કરો. તમે તમારા શરીર, પગ અને હાથ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
- શ્વાસ છોડવો: હવે શ્વાસ છોડતાં, ધીમે ધીમે તમારા હાથને નીચે લાવ્યા પછી સામાન્ય સ્થિતિમા પાછા આવી જાઓ.
- આસન પુનરાવૃત્તિ: આ આસનને નિયમિત રીતે કરવામાં કમરના દુખાવા અને મજબૂતી માટે ખૂબ લાભદાયક છે.
તાડાસન પીઠ, ઘૂંટણ અને પગને મજબૂતી આપે છે, તેમજ શરીરના ચેપ અને શ્વાસને નિયંત્રણ કરવામાં પણ મદદ કરે છે.

